Wkład działalności naukowej

Sprostanie współczesnym wyzwaniom i zagrożeniom odnoszącym się zarówno do bezpieczeństwa strukturalnego, jak i personalnego wymaga właściwie zorganizowanego algorytmu działań gwarantującego sprawne reagowanie na wszelkiego typu zagrożenia. Projektowanie działań w tym zakresie wymusza konieczność posiadania i nieustannego doskonalenia systemu pozwalającemu odpowiednio reagować na pojawiające się w przestrzeni publicznej wyzwania i sytuacje kryzysowe. Istotę tych działań warunkuje ich charakter, który sprowadza się do eliminowania i neutralizacji zjawisk postrzeganych jako negatywne dla państwa i jego obywateli.

Fundamentem efektywności we współczesnym zarządzaniu sferą publiczną jest, z jednej strony, sprawne państwo, koncentrujące się nie tylko na administrowaniu, ale na zarządzaniu jego rozwojem, z drugiej zaś strony, zaufanie społeczne, czyli państwo pomocne, oparte na zredefiniowanej zasadzie pomocniczości oraz na warunkach do wzrostu kapitału społecznego. Punktem odniesienia dla koncepcji kierowania bezpieczeństwem w państwie jest zamierzony stan końcowy.

Nie ulega wątpliwości, że warunkiem skutecznego funkcjonowania państwa jest powszechność działań różnych organów i instytucji administracji publicznej. By spełnić ten warunek, należy dążyć do wygenerowania zintegrowanego systemu planowania, rozumianego jako działania podporządkowane realizacji celów wynikających ze strategii bezpieczeństwa narodowego. Formy realizacji mogą w rzeczywistości wyrażać się pod postacią planów i programów, które w stosunku do strategii będą jej wykładnią. Powszechność działań różnych organów i instytucji administracji publicznej państwa powinna wiązać się ze spełnieniem następujących warunków: kompletności, efektywności, innowacyjności, spójności, odporności na zagrożenia, skuteczności, wykonalności legalizmu oraz akceptowalności. W tym kontekście szczególne znaczenie ma kształtowanie bezpiecznych przestrzeni oraz związane z tym działania profilaktyczne.

Niemniej jednak pomimo najlepszych działań zapobiegawczych, należy być przygotowanym na wystąpienie niebezpieczeństwa, aby adekwatnie do zagrożenia, skuteczne reagować. Zagrożenia bowiem przyjmują różny charakter oraz formę jednak zawsze są to zjawiska, które negatywnie oddziałują na podmiot bezpieczeństwa jakim jest człowiek i jego otoczenie.

Miejscami szczególnie narażonymi na zagrożenia są miejsca publiczne, w których występuje duża liczba ludności. Klient w centrum handlowym, kibic podczas meczu, uczestnik koncertu, pasażer oczekujący na pociąg na terenie dworca kolejowego stanowią atrakcyjny cel nie tylko dla drobnych przestępców trudniących się prostymi kradzieżami i rozbojami, ale także dla współczesnego terroryzmu. A zatem zapewnienie bezpieczeństwa w obiektach użyteczności publicznej jest niezwykle trudną dziedziną wymagającą znacznego wysiłku oraz zaangażowania dostępnych sił i środków.

Szkoła Wyższa Wymiaru Sprawiedliwości będąca uczelnią publiczną kształcącą kadry Służby Więziennej, posiadająca odpowiednio przygotowane zespoły dysponujące odpowiednim potencjałem naukowo-badawczym, pozwalające podejmować działania w przedmiotowym zakresie.

Kluczowe rezultaty działalności naukowej

Działalność badawcza przyczyniła się do wypracowania wspólnych metod wykorzystania środków przymusu bezpośredniego w sytuacjach wymagających ich stosowania w sposób niezbędny do osiągnięcia celów tego użycia, proporcjonalnie do stopnia zagrożenia, ułatwiając dokonanie wyboru środków o możliwie jak najmniejszej dolegliwości.

Obecnie świadczenie usług ochrony osób i mienia w przedsiębiorstwach (w tym również przedsiębiorstwach będących operatorami infrastruktury krytycznej) opiera się w głównej mierze na zewnętrznych agencjach ochrony wyłonionych w drodze przetargu, z którymi zawierane są umowy. Działalność owych agencji powinna być poddawana cyklicznym zapowiedzianym i niezapowiedzianym kontrolom pracowników biur właściwych ds. bezpieczeństwa danego przedsiębiorstwa zatrudniającego firmę ochrony. Z tytułu niewłaściwego wywiązywania się z umów przedsiębiorstwa mogą nakładać kary zgodnie z zawartym porozumieniem. Wykorzystanie wyników badań Instytutu Nauk o Bezpieczeństwie Szkoły Wyższej Wymiaru Sprawiedliwości umożliwia ograniczenie ryzyka strat wizerunkowych i finansowych dla firm wynikających z braku zasadności bądź nieadekwatności użycia ŚPB w stosunku do zaistniałej sytuacji. Przyczynia się to do tworzenia bezpiecznych przestrzeni dla społeczeństwa, któremu ochronę zapewniają lepiej przygotowani i wyszkoleni kwalifikowani pracownicy ochrony osób i mienia oraz funkcjonariusze służb mundurowych.

Natomiast w aspekcie działalności naukowo-badawczej w obszarze w obszarze społecznych organizacji ratowniczych funkcjonujących na rzecz bezpieczeństwa badania pracowników SWWS promują ideę czynnego uczestnictwa ludności w tego typu organizacjach. Przyczyniamy się w ten sposób do rozwiązania problemów kadrowych mających kluczowe znaczenie dla utrzymania ich stałej gotowości bojowej walcząc jednocześnie z negatywnymi stereotypami dotyczącymi m.in. Ochotniczych Straży Pożarnych.

Jak bardzo istotne znaczenie mają organizacje pozarządowe o profilu ratowniczym dla bezpieczeństwa ludności zarówno w wymiarze lokalnym, regionalnym i krajowym wyraźnie pokazała epidemia COVID-19 w Polsce. W sytuacji, gdy państwowe podmioty odpowiedzialne za zwalczanie sytuacji kryzysowych stanęły na granicy wydolności operacyjnej to ratownicze organizacje pozarządowe współodpowiadając za bezpieczeństwo państwa odciążyły ich z części zadań umożliwiając dalsze operatywne funkcjonowanie systemów ochrony ludności. Biorąc pod uwagę, że ratownicy organizacji pozarządowych zmuszeni są często do łączenia tego rodzaju działalności z etatową pracą zawodową utrzymanie ciągłej zdolności bojowej stanowi ogromny wyczyn. Dlatego też tak ważne jest, aby promować i zachęcać młodych ludzi do zaangażowania się w struktury społecznych organizacji ratowniczych.

Charakterystyka głównych wniosków z badań naukowych

Bezpieczeństwo jest istotne w każdej dziedzinie ludzkiej egzystencji. Stanowi elementarną potrzebę człowieka, dlatego też zapewnienie odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa jest istotnym celem dla społeczeństwa. Odpowiadając na tę potrzebę, badania pracowników Instytutu Nauk o Bezpieczeństwie Szkoły Wyższej Wymiaru Sprawiedliwości mają wymiar utylitarny przyczyniający się do tworzenia miejsc bezpiecznych.

Badania w obszarze środków przymusu bezpośredniego wykazały, iż wzrasta liczba przypadków ich stosowania w obiektach użyteczności publicznej (np. dworce kolejowe) na przestrzeni ostatnich lat. Potrzeba użycia środków przymusu zachodzi w sytuacji niestosowania się do obowiązującego prawa i regulaminu korzystania z danego obiektu. Najczęściej interwencje dotyczą osób nietrzeźwych zachowujących się agresywnie zagrażając życiu lub zdrowiu innym osobom znajdującym się na terenie danego obiektu bądź obszaru, niszczącym mienie naruszając przy tym porządek i bezpieczeństwo publiczne.

Najwięcej interwencji z użyciem środków przymusu bezpośredniego na dworcach kolejowych występuje w okresie jesienno-zimowym (październik-marzec). Przyczyną dysproporcji stanowi zwiększona liczba osób niepożądanych łamiących przepisy prawa szukających schronienia przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi w okresie jesienno-zimowym na terenie obiektów dostępnych dla wszystkich osób. Niniejsze informacje wskazują, że aspekt ten wymaga wnikliwej kontroli zasadności stosowania środków przymusu bezpośredniego.

Natomiast prowadzone badania przez pracowników SWWS nad organizacjami pozarządowymi o profilu ratowniczym wyraźnie wskazują, że realizując swoje cele statutowe nie tylko pomagają organom administracji publicznej, ale również w całości, samodzielnie prowadzą działania ratownicze (OSP, GOPR) redukując koszty wynikające z zaangażowania państwowych podmiotów. Warto podkreślić również bardzo dobre wyposażenie, sposób organizacji i wykorzystania ich potencjału przez państwo. Doskonale obrazuje to przykład Ochotniczej Straży Pożarnej w Wesołej (Warszawa).

Tabela 1. Liczba wyjazdów ratowniczo-gaśniczych OSP Wesoła w latach 2011-2020
Rok 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020
Liczba wyjazdów 188 338 325 316 373 262 264 455 694

Źródło: https://www.ospwesola.pl/jot/statystyka, inf. z 10.05.2021.

Ze danych wynika, iż jednostka bardzo często była dysponowana do powstałych w mieście zagrożeń. Począwszy od 2013 r. średnio raz na dobę zastęp strażacki OSP Wesoła wyjeżdżał do akcji ratowniczo-gaśniczych czym potwierdza wysuniętą wcześniej konkluzję o wysokim poziomie przygotowania ratowników organizacji pozarządowych. Na uwagę zasługuje także 2020 r., szczególny z uwagi na epidemię COVID-19. Ochotnicza Straż Pożarna w Wesołej wyjeżdżała do akcji niemal 2 razy na dobę co dobitnie pokazuje jak duże znacznie miała ta organizacja przy zwalczaniu skutków zagrożeń w czasach pandemii.

Udział w akacjach ratowniczych na terenie Warszawy sprawia, iż OSP Wesoła w dużym zakresie współpracuje z Państwową Strażą Pożarną (PSP), dlatego też ważną rolę odgrywa tu poziom wyszkolenia oraz jakość dysponowanego sprzętu. Wymagania stawiane ochotnikom, są więc dość wysokie, gdyż poziom ich wyszkolenia nie może rażąco odbiegać od strażaków zawodowych. Ratownicy OSP Wesoła uczestniczą we wspólnych ćwiczeniach z Jednostkami Ratowniczo-Gaśniczymi PSP podnosząc swoje umiejętności i wiedzę pożarniczą, a także w organizowanych kursach podstawowych czy specjalistycznych. Niedostrzeganym często potencjałem stanowi także różnorodność specjalizacji strażaków-ochotników wynikający z wykonywanych przez nich na co dzień zawodów. Każdy z nich posiada bowiem doświadczenie z różnych dziedzin, które mogą zostać wykorzystane w akacjach ratowniczych. Ponadto działalność w OSP dla części strażaków-ochotników stanowi pole zbierania doświadczeń na drodze do ubiegania się o pracę w Państwowej Straży Pożarnej. Można więc wnioskować, iż OSP stanowi swoiste zaplecze dla Jednostek Ratowniczo-Gaśniczych PSP.

Główny badacz i zespół badawczy

Główny badacz i zespół badawczy

Dowody wpływu działalności naukowej na funkcjonowanie społeczeństwa

Badania dotyczące środków przymusu bezpośredniego są bardzo interesujące ze względu na ich istotność dla bezpieczeństwa publicznego. Problematyka, choć trudna wymaga dalszych analiz, refleksji i badań. Biorąc pod uwagę przepisy Ustawy z dnia 22 sierpnia 1997 r. o ochronie osób i mienia temat jest wciąż aktualny, bowiem nakłada na kierowników właściwych jednostek obowiązek ochrony obszarów, obiektów i urządzeń istotnych dla bezpieczeństwa, obronności oraz interesów gospodarczych państwa. Badania pozostają w kręgu szczególnego zainteresowanie agencji ochrony osób i mienia, a także służb, straży i innych instytucji, które uprawnione są do stosowania środków przymusu bezpośredniego. Wyniki działalności naukowej Instytutu Nauk o Bezpieczeństwie Szkoły Wyższej Wymiaru Sprawiedliwości prezentowane są w monografiach, artykułach naukowych oraz rozdziałach będąc doceniane przez zainteresowane podmioty.

Natomiast badania nad bezpieczeństwem publicznym Instytutu Nauk o Bezpieczeństwie Szkoły Wyższej Wymiaru Sprawiedliwości w zakresie ratowniczych organizacji pozarządowych działających na rzecz ochrony ludności również cieszą się uznaniem czego dowodem są wydane przez instytucje non-profit. Badania przyczyniają się do rozwiązywania problemów ratowniczych organizacji pozarządowych a wiele rekomendacji zostało wprowadzonych w życie. Ponadto wyniki działalności naukowej znajdują się także w monografiach i artykułach naukowych pracowników.

Krajowy

Krajowy

Przełomowe

Przełomowe

Charakterystyka wpływu społecznego

Szkoła Wyższa Wymiaru Sprawiedliwości prowadzi szeroką działalność na rzecz tworzenia bezpiecznych przestrzeni nie ograniczając się wyłącznie do prowadzonych badań naukowych nad środkami przymusu bezpośredniego czy społecznymi organizacjami ratowniczymi. Z uwagi na powyższe uczelnia podejmuje współpracę z różnymi podmiotami m.in. Pocztą Polską S.A., PKP Cargo S.A. czy Polskim Związkiem Łowieckim wspierając partnerów w uzyskaniu najwyższego poziomu bezpieczeństwa świadczonych usług. Dążenie do tworzenia „bezpiecznych przestrzeni” dla ludności cywilnej wymaga bowiem interdyscyplinarnego podejścia i wielopłaszczyznowej współpracy z instytucjami z różnych gałęzi gospodarki państwa.

Dowody wpływu społecznego

W ramach współpracy z Lasami Państwowymi zespół badaczy SWWS prowadzi badania, których celem jest opracowanie modelu funkcjonowania Straży Leśnej w systemie bezpieczeństwa i porządku publicznego. Zadania Straży Leśnej związane z zapewnianiem bezpieczeństwa i ochrony oraz kreowanie bezpiecznych przestrzeni, będących w zarządzie Lasów Państwowych, wymuszają konieczność współpracy i współdziałania z innymi służbami mundurowymi.

Aktualny system prawny sprowadza Straż Leśną do ochrony mienia Lasów Państwowych jednocześnie ograniczając uprawnienia innych służb. Potencjał i możliwości Straży Leśnej w obecnym stanie prawno-instytucjonalnym nie jest w pełni wykorzystany, a wręcz ograniczony ze względu na aktualne rozwiązania legislacyjne. Ponadto wymiar instytucjonalny oraz współpraca z innymi służbami w ramach systemu bezpieczeństwa publicznego i powszechnego wydaje się kluczowa. Zatem szczególna uwaga zostanie zwrócona na integrację służb w zakresie kształtowania bezpiecznych przestrzeni oraz działań ratowniczych. Kwestie wymagają szczegółowej analizy de lege lata oraz ewentualnej korekty celem wygenerowania postulatów de lege ferenda.

W kontekście obecnego stanu wiedzy związanej z tematyką badań wskazać należy, że literatura przedmiotu jest dosyć uboga, a w większości przypadków pomijająca aspekt udziału Straży Leśnej – umundurowanej i uzbrojonej formacji o uprawnieniach policyjnych, zaliczanej do policji administracyjnych w systemie bezpieczeństwa i porządku publicznego Rzeczypospolitej Polskiej, ze szczególnym uwzględnieniem współpracy rzeczonej formacji z innymi służbami, inspekcjami i strażami.

Analiza ustawy o lasach prowadzi do konkluzji, że strażnicy leśni przy wykonywaniu ww. zadań najczęściej współpracują z Policją (np. w przypadku ujęcia na gorącym uczynku sprawcy przestępstwa lub wykroczenia albo w pościgu podjętym bezpośrednio po popełnieniu przestępstwa oraz jego doprowadzenia do Policji). W kontekście tematyki niniejszego projektu należy również poddać analizie status prawny (prawnokarny) Straży Leśnej i samych strażników jako funkcjonariuszy publicznych. Kwestia ta dość istotna, należy dodać, że stała się ono przedmiotem zainteresowania doktryny prawa karnego (traktowanie strażnika leśnego jako funkcjonariusza publicznego, o którym mowa w art. 115 § 13 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny Dz. U. z 2020 r. poz. 1444 i 1517).

W ramach realizacji projektu zostanie przeprowadzona analiza de lege lata, deskrypcja zadań Straży Leśnej, a także innych służb w obszarze bezpieczeństwa i porządku publicznego. Na koniec zostaną opracowane postulaty de lege ferenda (wraz z propozycjami legislacyjnymi).

Projekt składa się z IV etapów:

I. analizy prawnej (analizy de lege lata) obowiązków i uprawnień Straży Leśnej (ze szczególnym uwzględnieniem statusu prawnokarnego);

II. oceny potencjału i możliwości Straży Leśnej;

III. wskazanie obszaru i zakresu współpracy pomiędzy Strażą Leśną a innymi podmiotami bezpieczeństwa;

IV. wskazanie propozycji zmian legislacyjnych (de lege ferenda) umożliwiających wykorzystanie potencjału Straży Leśnej oraz przygotowanie rekomendacji dotyczących propozycji rozwiązań o charakterze instytucjonalnym.

W ramach realizacji projektu zostanie wykonane opracowanie opisujące aktualne wykorzystanie potencjału Straży Leśnej w kształtowaniu bezpieczeństwa i porządku publicznego. Ponadto zostaną zaproponowane rekomendacje dotyczące propozycji rozwiązań instytucjonalnych oraz zostanie przedstawiona propozycja zmian legislacyjnych umożliwiających wykorzystanie w pełni potencjału Straży Leśnej – w formie sprawozdania końcowego z projektu.

Główny badacz i zespół badawczy

Zespół badawczy
Krajowy

Krajowy

Przełomowe

Przełomowe

Dowody wpływu społecznego

Pracownicy Szkoły Wyższej Wymiaru Sprawiedliwości realizują także projekt we współpracy z Polskim Związkiem Łowieckim. Jego celem głównym jest przeprowadzenie badań o zasięgu krajowym dotyczącym analizy zagadnień z zakresu pierwszej pomocy w ramach współpracy służb mundurowych.

Wprowadzanie danych i udostępnienie kursów przygotowanych przez Szkołę Wyższą Wymiaru Sprawiedliwości na platformę ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb
i zainteresowań badawczych Polskiego Związku Łowieckiego.

Efektem finalnym będzie opracowanie szczegółowej prezentacji z zakresu Pierwszej Pomocy, uruchomienie i ewaluacja kursów i szkoleń z zakresu pierwszej pomocy oraz przygotowanie publikacji naukowo-badawczych – skrypt, podręcznik – dla potrzeb PZŁ , SWWS.

Główny badacz i zespół badawczy

Główny badacz
Zespół badawczy
Krajowy

Krajowy

Przełomowe

Przełomowe

Opis bibliograficzny i streszczenie osiągnięć naukowych

Lp.
Tytuł dowodu wkładu
Rodzaj
Krótka charakterystyka
Autor wraz z zespołem
R1
Współczesny wymiar bezpieczeństwa publicznego kształtowanie bezpiecznych przestrzeni działania profilaktyczne. Warszawa: Instytut Wymiaru Sprawiedliwości; 2019
monografia
Monografia prezentuje podejmowane działania przez różne organy i instytucje z zakresu profilaktyki zapobiegania zagrożeniom dla bezpieczeństwa publicznego.
2019
R2
Tactical prison rescue – sposób doskonalenia służb mundurowych w Polsce. [W:] Rozważania nad problematyką bezpieczeństwa publicznego – przeciwdziałanie zagrożeniom rola służb. Warszawa: Instytut Wymiaru Sprawiedliwości; 2019
rozdział
W rozdziale przedstawiono rolę „Tactical Prison Rescue” na rzecz rozwoju i kształtowania umiejętności służb mundurowych.
2019
R3
Determinants of training polish intervention groups of the prison service, Journal of security and sustainability issues, Volume 11 (1), 2021, pp. 313-323
artykuł
W publikacji ukazano wyniki badań odnoszące się do szkolenia polskich Grup Interwencyjnych Służby Więziennej.
2021