Wkład działalności naukowej

Kluczowym elementem bezpieczeństwa jest profilaktyka i prewencja. Edukacja, choć niedoceniana stanowi najtańszą i najefektywniejszą formę zapobiegania zagrożeniom. Niemniej jednak pomimo najlepszych działań zapobiegawczych, należy być przygotowanym na wystąpienie niebezpieczeństwa, aby adekwatnie do zagrożenia, skuteczne reagować. Zagrożenia bowiem przyjmują różny charakter oraz formę jednak zawsze są to zjawiska, które negatywnie oddziałują na podmiot bezpieczeństwa jakim jest człowiek i jego otoczenie.

Miejscami szczególnie narażonymi na zagrożenia są miejsca publiczne, w których występuje duża liczba ludności. Klient w centrum handlowym, kibic podczas meczu, uczestnik koncertu, pasażer oczekujący na pociąg na terenie dworca kolejowego stanowią atrakcyjny cel nie tylko dla drobnych przestępców trudniących się prostymi kradzieżami i rozbojami, ale także dla współczesnego terroryzmu. A zatem zapewnienie bezpieczeństwa w obiektach użyteczności publicznej jest niezwykle trudną dziedziną wymagającą znacznego wysiłku oraz zaangażowania dostępnych sił i środków.

Mnogość zagrożeń mogących wystąpić na terenie obiektów użyteczności publicznej bądź obiektów istotnych dla bezpieczeństwa, obronności i interesu gospodarczego państwa sprawia, że w pewnych sytuacjach konieczne jest zastosowanie środków przymusu bezpośredniego (ŚPB), aby utrzymać bezpieczeństwo na chronionym obiekcie. Określenie „środki przymusu bezpośredniego” stosuje się na czynności, narzędzia i sposoby wywierania presji skutkujące postępowaniem wbrew własnej woli osób i zwierząt. Wskutek zadanego bólu fizycznego i dyskomfortu psychicznego osoba zostaje zmuszona do podporządkowania się wydanym poleceniom [R1].

Pomimo istnienia Ustawy z dnia 24 maja 2013 r. o środkach przymusu bezpośredniego i broni palnej wciąż pojawia się problem właściwej oceny zasadności oraz poprawności stosowania środków przymusu bezpośredniego przez kwalifikowanych pracowników ochrony fizycznej oraz funkcjonariuszy służb, straży i innych instytucji uprawnionych do użycia ŚPB. Szkoła Wyższa Wymiaru Sprawiedliwości będąca uczelnią publiczną kształcącą kadry Służby Więziennej, posiadająca zespoły naukowo-badawcze specjalizujące się w problematyce użycia środków przymusu bezpośredniego jest właściwą instytucją, która dysponuje odpowiednim potencjałem naukowo-badawczym wyróżniającym się wysokimi kompetencjami i kwalifikacjami do opracowywania szczegółowych badań w przedmiotowym zakresie [R2].

Kluczowe rezultaty działalności naukowej

Działalność badawcza przyczyniła się do wypracowania wspólnych metod wykorzystania środków przymusu bezpośredniego w sytuacjach wymagających ich stosowania w sposób niezbędny do osiągnięcia celów tego użycia, proporcjonalnie do stopnia zagrożenia, ułatwiając dokonanie wyboru środków o możliwie jak najmniejszej dolegliwości [R3, R4].

Obecnie świadczenie usług ochrony osób i mienia w przedsiębiorstwach (w tym również przedsiębiorstwach będących operatorami infrastruktury krytycznej) opiera się w głównej mierze na zewnętrznych agencjach ochrony wyłonionych w drodze przetargu, z którymi zawierane są umowy. Działalność owych agencji powinna być poddawana cyklicznym zapowiedzianym i niezapowiedzianym kontrolom pracowników biur właściwych ds. bezpieczeństwa danego przedsiębiorstwa zatrudniającego firmę ochrony. Z tytułu niewłaściwego wywiązywania się z umów przedsiębiorstwa mogą nakładać kary zgodnie z zawartym porozumieniem. Wykorzystanie wyników badań Instytutu Nauk o Bezpieczeństwie Szkoły Wyższej Wymiaru Sprawiedliwości umożliwia ograniczenie ryzyka strat wizerunkowych i finansowych dla firm wynikających z braku zasadności bądź nieadekwatności użycia ŚPB w stosunku do zaistniałej sytuacji. Przyczynia się to do tworzenia bezpiecznych przestrzeni dla społeczeństwa, któremu ochronę zapewniają lepiej przygotowani i wyszkoleni kwalifikowani pracownicy ochrony osób i mienia oraz funkcjonariusze służb mundurowych.

Charakterystyka głównych wniosków z badań naukowych

Bezpieczeństwo jest istotne w każdej dziedzinie ludzkiej egzystencji. Stanowi elementarną potrzebę człowieka, dlatego też zapewnienie odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa jest istotnym celem dla społeczeństwa. Odpowiadając na tę potrzebę, badania pracowników Instytutu Nauk o Bezpieczeństwie Szkoły Wyższej Wymiaru Sprawiedliwości mają wymiar utylitarny przyczyniający się do tworzenia miejsc bezpiecznych.

Badania w obszarze środków przymusu bezpośredniego wykazały, iż wzrasta liczba przypadków ich stosowania w obiektach użyteczności publicznej (np. dworce kolejowe) na przestrzeni ostatnich lat. Potrzeba użycia środków przymusu zachodzi w sytuacji niestosowania się do obowiązującego prawa i regulaminu korzystania z danego obiektu. Najczęściej interwencje dotyczą osób nietrzeźwych zachowujących się agresywnie zagrażając życiu lub zdrowiu innym osobom znajdującym się na terenie danego obiektu bądź obszaru, niszczącym mienie naruszając porządek i bezpieczeństwo publiczne.

Najwięcej interwencji z użyciem środków przymusu bezpośredniego na dworcach kolejowych występuje w okresie jesienno-zimowym (październik-marzec). Przyczyną dysproporcji stanowi zwiększona liczba osób niepożądanych łamiących przepisy prawa szukających schronienia przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi w okresie jesienno-zimowym na terenie obiektów dostępnych dla wszystkich osób. Niniejsze informacje wskazują, że aspekt ten wymaga wnikliwej kontroli zasadności stosowania środków przymusu bezpośredniego.

Dowody wkładu działalności naukowej

Badania dotyczące środków przymusu bezpośredniego są bardzo interesujące ze względu na ich istotność dla bezpieczeństwa publicznego. Problematyka, choć trudna wymaga dalszych analiz, refleksji i badań. Biorąc pod uwagę przepisy Ustawy z dnia 22 sierpnia 1997 r. o ochronie osób i mienia temat jest wciąż aktualny, bowiem nakłada na kierowników właściwych jednostek obowiązek ochrony obszarów, obiektów i urządzeń istotnych dla bezpieczeństwa, obronności oraz interesów gospodarczych państwa. Badania pozostają w kręgu szczególnego zainteresowanie agencji ochrony osób i mienia, a także służb, straży i innych instytucji, które uprawnione są do stosowania środków przymusu bezpośredniego. Wyniki działalności naukowej Instytutu Nauk o Bezpieczeństwie Szkoły Wyższej Wymiaru Sprawiedliwości prezentowane są w monografiach, artykułach naukowych oraz rozdziałach będąc doceniane przez zainteresowane podmioty [R5, R6, R7].

Opis bibliograficzny 
i streszczenie osiągnięć naukowych

Lp.
Tytuł dowodu wkładu
Rodzaj
Krótka charakterystyka
Autor wraz z zespołem
R1
Rola środków przymusu bezpośredniego w działaniach na rzecz utrzymania bezpieczeństwa obiektów – na przykładzie dworców kolejowych [W:] Środki przymusu bezpośredniego. Zakres i sposoby użycia na przykładzie wybranych podmiotów bezpieczeństwa. Warszawa: Instytut Wymiaru Sprawiedliwości; 2020
rozdział
W publikacji przedstawiono wyniki badań odnoszące się do stosowania środków przymusu bezpośredniego na dworcach kolejowych zarządzanych przez PKP S.A.
2020
R2
Środki przymusu bezpośredniego. Zakres i sposoby użycia na przykładzie wybranych podmiotów bezpieczeństwa. Warszawa: Instytut Wymiaru Sprawiedliwości; 2020
monografia
Monografia obejmuje problematykę wykorzystania środków przymusu bezpośredniego przez różne organy i instytucje
2020
R3
Determinants of training polish intervention groups of the prison service, Journal of security and sustainability issues, Volume 11 (1), 2021, pp. 313-323
artykuł
W publikacji ukazano wyniki badań odnoszące się do szkolenia polskich Grup Interwencyjnych Służby Więziennej.
2021
R4
Preventive use of direct coercive measures as essential tools for the implementation of statutory protective activities in the polish prison service, Journal of security and sustainability issues, Volume 11, 2021
artykuł
Publikacja prezentuje koncepcje prewencyjnego użycia środków przymusu bezpośredniego w odniesieniu do Służby Więziennej
2021
R5
Wpływ użycia środków przymusu bezpośredniego na zachowanie osób pozbawionych wolności. Rozważania w kontekście zdarzeń mających miejsce w polskich jednostkach organizacyjnych Służby Więziennej w latach 2010-2019 [W:] Środki przymusu bezpośredniego. Zakres i sposoby użycia na przykładzie wybranych podmiotów bezpieczeństwa. Warszawa: Instytut Wymiaru Sprawiedliwości; 2020
rozdział
Autor podzielił się wnioskami z badań na temat stosowania środków przymusu bezpośredniego w zakładach karnych w Polsce w latach 2010-201
2020
R6
Kompetencje Służby Więziennej w zakresie użycia środków przymusu bezpośredniego [W:] Środki przymusu bezpośredniego. Zakres i sposoby użycia na przykładzie wybranych podmiotów bezpieczeństwa. Warszawa: Instytut Wymiaru Sprawiedliwości; 2020
rozdział
Publikacja odnosi się do możliwości użycia i wykorzystania środków przymusu bezpośredniego przez funkcjonariuszy Służby Więziennej
2020
R7
Analiza komparystyczna w przedmiocie użycia lub wykorzystania środków przymusu bezpośredniego i broni palnej w wybranych krajach europejskich [W:] Środki przymusu bezpośredniego. Zakres i sposoby użycia na przykładzie wybranych podmiotów bezpieczeństwa. Warszawa: Instytut Wymiaru Sprawiedliwości; 2020
rozdział
Publikacja stanowi próbę analizy prawnych aspektów odnoszących się do stosowania środków przymusu bezpośredniego w Polsce, Francji, Chorwacji, Czech, Węgier, Słowacji oraz Niemiec.
2020
Zasięg wpływu

Krajowy

Znaczenie wplywu

Przełomowe