Wkład działalności naukowej

Nasze badania wnoszą istotny wkład w debatę nt. rozwiązywania problemów alkoholowych i narkotykowych w polityce społecznej, dostarczając m.in. programy profilaktyczne, a także prowadząc działania edukacyjne na rzecz różnorodnych grup społecznych.

Kluczowe rezultaty działalności naukowej

Rezultatem prowadzonych badań było opracowanie serii programów, dedykowanych osobno dzieciom, młodzieży, wojsku, policji, a ostatnio także funkcjonariuszom służby więziennej, opartych na wspólnej metodologii krótkiej interwencji profilaktycznej w grupie. Zadbano również o wypracowanie interdyscyplinarnego modelu teoretycznego nawiązującego do ustaleń biologii, psychologii i antropologii filozoficznej. O unikalnym i uniwersalnym charakterze tych programów świadczy ich: prostota, zrozumiałość, łatwość adaptacji i stosowania. Programy są krótkie, zwalidowane, a dzięki umieszczeniu w Ogólnopolskim Systemie Rekomendowanych Programów, również powszechne i dostępne bezpłatnie (open-access). O nowatorstwie rozwiązań świadczy także ich forma popularyzacji. Prof. K. Wojcieszek w latach 1996-2020 wdrażał je bezpośrednio, docierając do kilku tysięcy osób (sam tylko program „ARS – czyli, jak dbać o miłość” to 3500 osób przeszkolonych w 35 dawnych miastach wojewódzkich) , pozostałe programy z serii były realizowane w kilkuset miejscowościach, na terenie całego kraju.

Najszerszy zasięg uzyskała opracowana w roku 2020 nowoczesna forma szkolenia poprzez platformę e-learningową WSKiP. Dzięki innowacyjnemu rozwiązaniu – narzędziach do aplikowania o nieodpłatne udostępnienie narzędzi badawczych oraz programów nauczania – umożliwiono szybkie działanie skierowane w sposób celowany do każdych grup społecznych zmagających się z problematyką alkoholową. Elastyczność opracowań i środków przekazu pozwala na szybkie dostosowanie programów do zmian społecznych, co zapewnia stałą aktualizację i świeżość treści.

Unikalną cechą jest integracja narzędzi praktycznych o dużej mocy implementacji (czasem system kaskadowy) z zapewnieniem zaplecza modeli teoretycznych, które ułatwiają adeptom ich stosowanie. To pozwoliło wprowadzić idee masowej działalności edukacyjnej do Narodowych Programów (zarówno rządowych , jak i pozarządowego NPT). Działalność prof. Wojcieszka sprzyja naukowej refleksji i rozwojowi badań ewaluacyjnych, gdyż każdy ze scenariuszy był i jest systematycznie poddawany ewaluacji, a autor promuje podejście „Science – based” i „evidence – based” w działaniach profilaktycznych.

Charakterystyka głównych wniosków z badań naukowych

Rezultatem prowadzonych badań było opracowanie serii programów, dedykowanych osobno dzieciom, młodzieży, wojsku, policji, a ostatnio także funkcjonariuszom służby więziennej. O unikalnym i uniwersalnym charakterze tych programów świadczy ich: prostota, zrozumiałość, łatwość adaptacji i stosowania. Programy są krótkie, zwalidowane, a dzięki umieszczeniu w Ogólnopolskim Systemie Rekomendowanych Programów, również powszechne i dostępne bezpłatnie (open-access). O nowatorstwie rozwiązań świadczy także ich forma popularyzacji. Prof. Wojcieszek na przestrzeni ostatnich dwudziestu lat wdrażał je bezpośrednio (i pośrednio w systemie kaskadowym), docierając do ok. 500.000 osób, w kilkuset miejscowościach, na terenie całego kraju. Np. sam tylko projekt „Sonda 21” dotarł do 230.000 uczniów w ponad 10.000 szkół oraz do całego kraju (udział 130 gazet i telewizji). Dzięki wykorzystaniu nowoczesnych technologii rozpowszechniano go za pośrednictwem e-learningu, webcastów w ramach programu „ARS – czyli, jak dbać o miłość”. Dzięki innowacyjnemu rozwiązaniu możliwe jest szybkie i celowanie dotarcie do każdych grup społecznych zmagających się z problematyką alkoholową. Elastyczność opracowań i środków przekazu pozwala na szybkie dostosowanie programów do zmian społecznych, co zapewnia stałą aktualizację i świeżość treści.

Objęcie szerokich mas pozwoliło zidentyfikować po wielu latach te grupy społeczne, grupy zawodowe i formacje, które były dotychczas wykluczone. Program „Korekta dla osadzonych” jest adresowany do 70.000 osadzonych, ale także 30.000 funkcjonariuszy służby więziennej, jest wdrażany systematycznie od 2019 roku przez WSKiP w Warszawie, od 2021 roku przez Szkołę Wyższą Wymiaru Sprawiedliwości w Warszawie, zarówno w pracy bezpośredniej , jak i w formie kursu e-learningu. Prowadzone tu badania w zakresie dopasowania typu interwencji do wymagań pracy z grupą stanowią aktualnie najsilniejszy obszar eksploracji, aplikacji i wpływu społecznego.

Oddziaływanie naszych badań

Wiedza i kompetencje prof. Wojcieszka w zderzeniu z problemem społecznym wykraczającym poza granice Polski, umożliwiły przeniesienie doświadczeń i wyników badań na poziom europejski W toku poważnych debat, z jego udziałem zostało powołane Europejskie Towarzystwo Badań nad Profilaktyką (pierwsi prezesi z wyboru dr Okulicz – Kozaryn i prof. Wojcieszek), następnie przekształcone w European Society for Prevention Research (EUSPR) [R2].

Organizacji, której zadaniem jest rozwijanie bazy naukowej środowiskowej, uniwersalnej, selektywnej i dedykowanej profilaktyce mającej na celu poprawę zdrowia i dobrostanu ludzi oraz przeciwdziałania nierównościom zdrowotnym. Impuls w postaci działań na arenie tej organizacji pozwolił prof. Wojcieszkowi rozpropagować wiele działań ogólnospołecznych poprzez krajowe świeckie i kościelne instytucje [R3]. Innym polem oddziaływań międzynarodowych była współpraca z agendami WHO czy z EMCAPP (European Movement for Christian Psychology, Psychotherapy and Anthropology).

Główny badacz i zespół badawczy

Zgodnie z prawem każda gmina w Polsce ma swój indywidualny lokalny program profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych. Oprócz tego istnieją i są wdrażane ogólnokrajowe programy w postaci Narodowego Programu Zdrowia (poprzednio Narodowego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych) i Narodowego Programu Trzeźwości. W ich przygotowaniu brał udział i stale zaangażowany jest dr hab. Krzysztof Wojcieszek. Jest też autorem projektu Narodowego Programu Trzeźwości procedowanego na ogólnopolskim Kongresie Trzeźwości w Warszawie w roku 2017. Program wydano drukiem w roku 2018 i od tej pory trwają prace nad jego systematycznym wdrażaniem (nakład ponad 20 000 egzemplarzy, otrzymały wszystkie gminy i parafie w Polsce). Prof. Wojcieszek był dwukrotnie w oficjalnym składzie zespołu ekspertów Min. Zdrowia tworzących kolejne edycje Narodowego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych (program „państwowy”) [R4-R7].

Profesor Krzysztof Wojcieszek jest głównym autorem Narodowego Programu Trzeźwości, którego celem jest ograniczenie spożycia alkoholu oraz promocja trzeźwości i abstynencji.

SWWS realizuje wsparcie w postaci:

  • publikacji naukowych i popularnonaukowych idących w ślad za odpowiednimi badaniami;
  • w postaci referatów na konferencjach, sympozjach i seminariach;
  • w postaci udziału pracowników w badaniach ewaluacyjnych i rozwojowych prowadzonych przez inne podmioty (PARPA, Fundacje, Stowarzyszenia);
  • udziału pracowników w pracach podmiotów samorządowych, szkół;
  • w postaci wykładów gościnnych (w tym na innych uczelniach);
  • ekspertyz dla różnych podmiotów (w tym PARPA);
  • kursów realizatorów programów profilaktyki alkoholowej;
  • wypowiedzi medialnych i popularno-naukowych.

Opis bibliograficzny i streszczenie osiągnięć naukowych

Lp.
Tytuł dowodu wkładu
Rodzaj
Krótka charakterystyka
Autor wraz z zespołem
R1
Wojcieszek K. (2019). Czy Polska może „wybić się na trzeźwość”? Kompetencja Pokolenia 1918 i Pokolenia 2018. s. 19-34. [w:] Profilaktyka zachowań ryzykownych w teorii i praktyce (Prevention of Risky Behaviours in Theory and Practice), Zbigniew Gaś, Wydawnictwo Innovatio Press Wydawnictwo Naukowe Wyższej Szkoły Ekonomii i Innowacji w Lublinie: Lublin, s. 19-34
rozdział
2019
R2
Wojcieszek K. (2019). Czynniki społeczno – kulturowe w profilaktyce szkolnej, [w:]
rozdział
Wpływ społeczny a zachowania ryzykowne dzieci i młodzieży. Zachowania ryzykowne jako przedmiot zainteresowań profilaktyków. Znaczenie działań profilaktycznych we współczesnym świecie. Kwestia właściwego doboru rodzaju działań profilaktycznych. Oddziaływania specyficzne i niespecyficzne –szkoła jako czynnik ochrony i czynnik ryzyka. Działania specyficzne: rola implementacji programów profilaktycznych. Wpływy usuwające pozytywne wyniki działań profilaktycznych. Kluczowy czynnik ryzyka -dostępność. System czynników chroniących. Jak odzwierciedlają się w otoczeniu społecznym uczniów? Profilaktyczne znaczenie sukcesów szkolnych. Chroniący czynnik religijny. „Zakorzenienie” i szersze więzi społeczne. Wpływ środków społecznej komunikacji na poziom zachowań ryzykownych wśród uczniów. Decydująca rola decyzji politycznych na wszelkich szczeblach i współpraca szkół ze środowiskiem społecznym.
2019
R3
Wojcieszek K. (2019). Propozycja dla Polski: trzeźwość. Studium z zakresu pedagogiki społecznej. DiG : Warszawa
monografia
Monografia jest skierowana do wszystkich zainteresowanych praktyczną realizacją NPT, ale zwłaszcza do polskich elit, gdyż jak uczy doświadczenie działań w XX wieku od postawy elit zależy tempo i kierunek ewentualnych zmian.
The monograph is addressed to everyone interested in the practical implementation of the NPT, but attention to the Polish elite, because, as experience in the 20th century shows, the pace and direction of any changes depends on the attitude of the elites.
2019
R4
Wojcieszek K. (2019). Społeczno – kulturowe uwarunkowania skutecznego wspierania zdrowia i profilaktyki szkolnej, [w:] Profilaktyka w szkole. Stan i rekomendacje dla systemu oddziaływań profilaktycznych w Polsce, Robert Porzak (red.), Wyd. Fundacji „Masz Szansę”: Lublin, s. 97- 126
rozdział
2019
R5
Wojcieszek K., Poleszak R. (2019). Budowanie społeczno – kulturowego wsparcia dla promocji zdrowia i profilaktyki szkolnej. [w:] Profilaktyka w szkole. Stan i rekomendacje dla systemu oddziaływań profilaktycznych w Polsce, Robert Porzak (red.), Wyd. Fundacji „Masz Szansę”: Lublin, s. 185-190.
rozdział
Quisque et ante quis augue mollis laoreet elementum semper est. Suspendisse at auctor mi.
2019
R6
Wojcieszek K. (2019 – rok faktycznego wydania). Dlaczego Narodowy Program Trzeźwości? [w:] W trosce o wolność. Narodowy Kongres Trzeźwości 2017, Biskup. Tadeusz Bronakowski (red.), Wyd. Fundacji „Signum Magnum”: Katowice, s. 43 – 63
rozdział
2019
R7
Wojcieszek K. (2019). Dobra edukacji w Narodowym Programie Trzeźwości.s. 365- 378 [w:] Dobra edukacji i ich pedagogiczna eksploracja. Katarzyna Wrońska (red.). Wyd. Uniwersytetu Jagiellońskiego: Kraków
rozdział
2019
R8
Wojcieszek K. (2019). Cnota trzeźwości: indywidualna czy społeczna? Rocznik Tomistyczny, wydany w 2019 jako 2018, s. 255 – 270
rozdział
W czasach św. Tomasza z Akwinu cnota trzeźwości zapewne nie jawiła się jako sprawność o tak wielkim znaczeniu jak obecnie. Owszem, dobrze znano skutki braku umiaru w używaniu wina, ale uznawano zjawisko pijaństwa za brak indywidualny, pewną osobową niedojrzałość. Takie usytuowanie było związane po prostu z naturalnymi ograniczeniami, np. niską dostępnością różnych substancji psychoaktywnych. Trzeba pamiętać, że w ówczesnej Europie nie znano tytoniu z jego nikotyną – najszybciej uzależniającym alkaloidem1. Nie znano też na większą skalę napojów alkoholowych o wyższych stężeniach etanolu, np. wódek. Dopiero powoli uczono się wytwarzania bardziej stężonych napojów, traktując je jak lekarstwo, zgodnie z zaleceniami np. Rajmunda Lullusa, który w spożywaniu destylatów dopatrywał się „remedium” na wiele chorób. Sięgano po dostępne narkotyki roślinne również w kontekście medycznym lub magicznym, ale raczej nie w postaci społecznej plagi i nie w sposób rekreacyjny.
Contemporary societies suffer a lot from the Lack of moderation in the use of psychoactive substances, especially nicotine and ethanol. Traditional approach for regulating the use of ethanol was concentrated on the competencies of a single person, both in the case of sobriety and drunkenness. Saint Thomas Aquinas, in two issues of Summa Theologiae (2-2, qu. 149-150) took a similar position. Meanwhile, it seems that the sobriety and drunkenness have a more social character. It is much more difficult to develop sobriety in the societies in which there is a consent to the abuse of psychoactive substances.
2019

Znacznie wpływu

Opisane działania spowodowały przełom w dostępie dzieci, młodzieży i dorosłych (zwłaszcza rodziców) do skutecznej, nowoczesnej profilaktyki problemów alkoholowych. W przypadku młodzieży na tyle zrównoważyły niekorzystne oddziaływanie marketingu alkoholowego, że w ostatnich latach nastąpił stały spadek średniego spożycia alkoholu wśród młodzieży. Nie udało się osiągnąć tego celu wśród dorosłych, chociaż nastąpiła poprawa w wybranych grupach. Nadzieje na poprawę wśród dorosłych budzą odpowiednie rozdziały Narodowego Programu Zdrowia i Narodowego Programu Trzeźwości. Obydwa są systematycznie wspierane przez działania SWWS zaprezentowane powyżej. Nowatorstwo w konstrukcji programów zaznaczyło się w ich przemyślanym schemacie psychologicznym, co zapewniło im łatwość implementacji i dużą akceptację odbiorców ze wszystkich grup. Zastosowane metody nie odbiegały w tym względzie od poziomu światowego, co stanowiło element „polskiego modelu rozwiązywania problemów alkoholowych”. Ze względu na zasięg (poszczególne programy obejmowały dziesiątki i setki tysięcy osób rocznie) działania te wpłynęły na podniesienie poziomu wiedzy i kompetencji osób odpowiedzialnych za ten fragment polityki społecznej. Stały się też elementem wymiany wiedzy w skali międzynarodowej (EUSPR, EMCAPP).

Ich kontynuacja jest obecnie skupiona na działaniu na rzecz Służby Więziennej i osób osadzonych w polskich zakładach karnych, gdyż ta grupa wykazuje stałe deficyty w postaci problemów alkoholowych i narkotykowych, co wzmacnia powrotność do przestępstwa. SWWS zmierza do rozwinięcia nowej koncepcji powiązania profilaktyki przestępczości z profilaktyką zachowań ryzykownych. Aktywność ta jest z założenia interdyscyplinarna i ma wielostronny wpływ na ochronę zdrowia, gospodarkę, praworządność, edukację. Dzieje się tak dlatego, że problemy alkoholowe i narkotykowe nie ograniczają się wyłącznie do tematu uzależnienia, ale szeroko wywierają wpływ na całe życie społeczne w wielu dziedzinach (picie ryzykowne i szkodliwe). Podejmowane działania stanowią zaplecze edukacyjne dla programów w skali lokalnej, regionalnej, ogólnopolskiej i po części nawet międzynarodowej.

Charakterystyka wpływu społecznego

Programy profilaktyczne oparte na wiedzy (evidence-based/science-based) – badania, szkolenia, wsparcie, kursy, udział w zespołach badawczych.
Pracownia Profilaktyki Problemowej ISPP SWWS sprawuje opiekę i prowadzi badania (np. ewaluacyjne) oraz doskonali niżej wymienione programy profilaktyczne.

Nasze badania kształtują ogólnopolskie programy profilaktyczne adresowane do zróżnicowanej populacji (dzieci, młodzieży, dorosłych, seniorów)[S1-S9]

1. Program profilaktyczny „Debata” (znajduje się na krajowej liście programów rekomendowanych, zajmuje jedno z czołowych miejsc pod względem zastosowań w kraju – 4 miejsce pod względem liczby uczestników, przynajmniej 170 gmin stosuje wg oficjalnych wykazów – patrz zestawienia KBdsPN i PARPA, przynajmniej 50 tysięcy uczestników rocznie). Udział SWWS w szkoleniu kadry do realizacji – wyłączność w kraju, kilkadziesiąt osób rocznie / każda z nich multiplikuje program (system kaskadowy) + bieżąca informacja o programie.

 

SZKOLENIE PROGRAM PROFILAKTYCZNY DEBATA

OPINIA-O-PROGRAMIE-DEBATA

SMAK-ZYCIA-CZYLI-DEBATA-O-DOPALACZACH-1

KRAJOWE BIURO DO SPRAW PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII

PODZIĘKOWANIA ZA EKSPERTYZĘ – DEBATA

 

 

2. Program profilaktyczny „Dżungla”. Z woli autora znajduje się w domenie publicznej, przeznaczony dla rodziców uczniów, do wykorzystania w szkołach. Oparty na publikacji z roku 2016.

PROGRAM PROFILAKTYCZNY DLA RODZICÓW – DŻUNGLA. Struktura, zasady i możliwości zastosowania.

CZASOPISMO Studia Paedagogica Ignatiana – Abstrakt

 

3. Program profilaktyczny “ARS czyli jak dbać o miłość” przeznaczony dla młodzieży starszej w wieku prokreacyjnym na temat nadużywania alkoholu, palenia tytoniu i używania narkotyków w czasie ciąży i karmienia – profilaktyka FAS. Znajduje się na liście ogólnokrajowej programów rekomendowanych. Ostatnie klasy szkół ponadgimnazjalnych, projekt polsko – szwajcarski. Realizowany w ½ wszystkich szkół ponadgimnazjalnych w Polsce. We współpracy z Głównym Inspektorem Sanitarnym.

 

 

 

Program realizowany w wybranych placówkach oświatowych:

 

Nasze badania docierają do grup dotychczas pomijanych i wykluczonych społecznie [S10-S13]

  1. Program „Korekta” w zastosowaniu do pracy z młodzieżą z grupy podwyższonego ryzyka i dorosłych. Dotyczy prewencji nadużywania alkoholu. Jest systematycznie stosowany w kształceniu studentów SWWS (kadetów i podyplomowych – ponad 600 osób rocznie). Program ten jest również realizowany w formule krótkiej interwencji profilaktycznej co pozwala na zastosowanie różnorodnych środków zapobiegawczych zmieniających normy środowiskowe tych służb w kierunku trzeźwości.

    PROGRAM PROFILAKTYCZNY „KOREKTA” – DLA MŁODZIEŻY METRYKALNIE DOROSŁEJ.

  2. Nasze badania poprawiły wyniki zdrowotne społeczeństwa dzięki elastycznemu dostosowaniu do zmian społecznych [S14-S20].

  3. Udział w kilku zespołach badawczych dokonujących ewaluacji programów profilaktycznych i całego systemu profilaktyki w Polsce:

 

  1. Fundacja Masz Szansę w Lublinie – wydany drukiem raport z badań ewaluacji systemu profilaktyki w Polsce. Wnioski i rekomendacje dla MEN i Ministerstwa Zdrowia.
  2. Fundacja Poza Schematami: udział – konsultacje w konstrukcji nowego programu profilaktycznego „Dobry Start” dla dorosłych.

Opinia ws. bezpieczeństwa korzystania przez dzieci i młodzież ze smartfonów, tabletów i komputerów – opracowana przez dr hab. Krzysztofa A. Wojcieszka profesora  SWWS.

Ostatnie dekady charakteryzują się gwałtownym wzrostem zastosowań komunikacji poprzez urządzenia elektroniczne (smartfony, tablety, komputery, zwłaszcza przenośne).

 

 

NOWOŚCI – konferencje, wywiady, artykuły, audycje

Dr hab. Krzysztof Wojcieszek, prof. SWWS w uznaniu szczególnego wkładu i zaangażowania na rzecz przeciwdziałania narkomanii został wyróżniony przez Dyrektora Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii.

Kwartalnik – Alkoholizm i Narkomania: Pilotażowa ewaluacja wyniku programu profilaktyki problemów alkoholowych
„Debata” – 2021; 34 (1): 51-68

Radio Maryja: Jak rozwiązywać polskie problemy alkoholowe? cz.II 02.08.2021

Radio Maryja: Ja rozwiązywać polskie problemy alkoholowe? cz.I 02.08.2021

GOŚĆ.PL- Procenty w czasach wirusa 01.07.2021

Polskie Radio 24 – „Społeczeństwo obywatelskie. Reaktywacja” – 13.06.2021

Artykuł Onet – 28.03.2021

Artykuł Onet – 14.08.2020

Konferencja pt. „Odpowiedzialność parlamentarzystów i władzy za trzeźwość Narodu” 02.04.2019

Raport o stanie narkomanii w Polsce 2020.

Wyróżnienie dla profesora Krzysztofa Wojcieszka


Zasięg wpływu

Międzynarodowy

Znaczenie wpływu

Istotne