Cele badawcze – planowane efekty – zakładany wpływ

Badania wnoszą istotny wkład w krajową i międzynarodową debatę na temat problemów alkoholowych w polityce społecznej. Uzyskane wyniki dostarczają fundamentalnych dowodów znajdujących zastosowanie w rozmaitych publicznych programach profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych.

Program badawczy ma charakter przyrostowy. Stanowi kontynuację problematyki podjętej w 20.. r. przez prof. Wojcieszka w … [nazwa uczelni]. Na przestrzeni lat koncentrował się na pogłębieniu wiedzy w oparciu o zidentyfikowane formacje mundurowe i grupy społeczno-zawodowe. W latach 20..-20.. rezultatem badań było opracowanie programu przeciwdziałania problemom alkoholowy „Korekta”, stworzonego na zamówienie Wojska Polskiego, dla oficerów wychowawczych i pedagogów [R1]. W rezultacie, którego przeszkolono 600 osób. Jednocześnie kontynuowano badania z udziałem tej formacji, prowadząc systematyczne analizy, aby zdiagnozować kluczowe czynniki wywołujące problemy alkoholowe, będąc w stanie opracować program profilaktyki, zwieńczony stworzeniem pierwszego poważnego opracowania. W oparciu o te doświadczenia zespół pod kierownictwem prof. Wojcieszka kontynuowała badania na kolejnych grupach dyspozycyjnych. W latach 20..-20.. objęły policję.

Badania prowadzone przez ostatnie 2 dekady finansowano z krajowych źródeł publicznych, z funduszy szwajcarskich, norweskich, a także European Society for Prevention Research (EUSPR).

Nasze osiągnięcia

Rezultatem prowadzonych badań było opracowania osobnych programów, dedykowanych osobno do dzieci, młodzieży, wojska, policji, a ostatnio także funkcjonariuszy służby więziennej. O unikalnym i uniwersalnym charakterze tych programów świadczy ich: prostota, zrozumiałość, łatwość adaptacji i stosowania. Programy są krótkie, zwalidowane, a dzięki umieszczeniu w Ogólnopolskim Systemie Rekomendowanych Programów, również powszechne i dostępne bezpłatnie (open-access). O nowatorstwie rozwiązań świadczy także ich forma popularyzacji. Prof. Wojcieszek w latach 20..-20.. wdrażał je bezpośrednio, docierając do … [liczba] osób, w … [liczba] miejscowościach, na terenie całego kraju. W międzyczasie, aby zapewnić szerszy zasięg opracował w roku 20.. nowoczesną formę szkolenia poprzez e-mail, by w kolejnych latach program rozpowszechniać e-learningiem, webcastami, co pozwoliło na systematyczne ich profilowanie. Dzięki innowacyjnemu rozwiązaniu – narzędziu do aplikowania o nieodpłatne udostępnienie narzędzi badawczych oraz programów nauczania – możliwe jest szybkie działanie skierowane w sposób celowany do każdych grup społecznych zmagających się z problematyką alkoholową. Elastyczność opracowań i środków przekazu pozwala na szybkie dostosowanie programów do zmian społecznych, co zapewnia stałą aktualizację i świeżość treści.

Objęcie szerokich mas pozwoliło zidentyfikować po wielu latach te grupy społeczne, grupy zawodowe i formacje, które były dotychczas wykluczone. Program „Korekta” adresowany do … [liczba] osadzonych, ale także 30.000 funkcjonariuszy służby więziennej, jest wdrażany od 2019 roku przez Wyższą Szkołę Kryminologii i Penitencjarystyki w Warszawie. Prowadzone tu badania w zakresie […] stanowią aktualnie najsilniejszy obszar eksploracji, aplikacji i wpływu społecznego.

Oddziaływanie naszych badań

Wiedza i kompetencje prof. Wojcieszka w zderzeniu z problemem społecznym wykraczającym poza granice Polski, umożliwiło przeniesienie doświadczeń i wyników badań na poziom europejski W toku poważnych debat, z jego inspiracji został powołany European Society for Prevention Research (EUSPR), której został pierwszym prezesem [R2].

Organizacji, której zadaniem jest rozwijanie bazy naukowej środowiskowej, uniwersalnej, selektywnej i dedykowanej profilaktyce mającej na celu poprawę zdrowia i dobrostanu ludzi oraz przeciwdziałania nierównościom zdrowotnym. Impuls w postaci działań na arenie tej organizacji pozwolił prof. Wojcieszkowi na rozpropagować wiele działań ogólnospołecznych poprzez krajowe świeckie i kościelne instytucje [R3].Dokonany w ten sposób transfer wiedzy

Główny badacz i zespół badawczy

Główny badacz
Zespół badawczy

Dowody wkładu działalności naukowej

Zgodnie z prawem (Ustawa o wychowaniu w trzeźwości 1982 z późniejszymi zmianami) każda gmina w Polsce ma swój indywidualny lokalny program profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych, zgodny z jej lokalną specyfiką, tak samo każde województwo. Prace planuje i koordynuje lokalny samorząd. Wśród specjalistów (np. PARPA) utrzymuje się pogląd, że jakość tych programów nadal pozostawia wiele do życzenia, gdyż samorządy w zbyt małym stopniu korzystają z wiedzy w konstruowaniu swych programów.

Oprócz tego istnieją i są wdrażane ogólnokrajowe programy w postaci Narodowego Programu Zdrowia (poprzednio Narodowego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych) i Narodowego Programu Trzeźwości. Ten pierwszy jest cykliczny, kilkuletni, przygotowany przez grono ekspertów Ministerstwa Zdrowia i można go nazwać „państwowym”, ten drugi jest skutkiem działalności Zespołu ds. Apostolstwa Trzeźwości i Osób Uzależnionych przy Konferencji Episkopatu Polski i wielu sprzymierzonych podmiotów pozarządowych. Można go określić jako „społeczny”. Jest zaplanowany na okres 25 lat i ma za zadanie głęboką zmianę postaw społecznych w kierunku promocji trzeźwości (braku nadużywania alkoholu i promocja abstynencji).
Warto dodać, że żaden z tych programów nie jest w swych założeniach prohibicyjny, chociaż oba zawierają elementy ograniczania dostępności napojów alkoholowych, o ile jest ona obiektywnie zbyt duża.

W przygotowaniu obu tych programów, a także wielu lokalnych (gminnych) brał udział lub nadal bierze pracownik WSKiP, dyrektor Instytutu Społecznych Podstaw Penitencjarystyki, dr hab. Krzysztof Wojcieszek. Jest też autorem projektu Narodowego Programu Trzeźwości procedowanego na ogólnopolskim Kongresie Trzeźwości w Warszawie w roku 2017. Program wydano drukiem w roku 2018 i od tej pory trwają prace nad jego systematycznym wdrażaniem (nakład ponad 20 000 egzemplarzy, otrzymały wszystkie gminy i parafie w Polsce). Prof. Wojcieszek był dwukrotnie w oficjalnym składzie zespołu ekspertów Min. Zdrowia tworzących kolejne edycje Narodowego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych (program „państwowy”).
Profesor Wojcieszek jest też pierwszym chronologicznie prezesem Europejskieg Towarzystwa Badań nad Profilaktyką (EUSPR) i innych gremiów zajmujących się merytorycznym wsparciem wspomnianych programów, od lokalnych do krajowych.
Wchodzi też obecnie w skład rady ekspertów przy Głównym Inspektorze Sanitarnym. Powołanie powtórne w 2020 roku.

Współczesna profilaktyka i rozwiązywania problemów alkoholowych jest wyzwaniem, zwłaszcza w Europie notującej najwyższe w skali światowej wskaźniki problemów alkoholowych (Raport WHO 2018, badania RAHRA, raport Anderson / Baumberg dla Komisji Europejskiej).

Jest też złożonym, interdyscyplinarnym działaniem, angażującym wiedzę z zakresu nauk medycznych, humanistycznych i społecznych. Wymaga zatem dużego wsparcia merytorycznego. WSKiP znajduje się wśród podmiotów świadczących takie wsparcie, w ramach prac Pracowni Profilaktyki Problemowej Instytutu Społecznych Podstaw Penitencjarystyki i w ramach prac Instytutu Badawczo-Rozwojowego. W pewnym zakresie uczestniczą w tym wszystkie cztery Instytuty WSKiP, gdyż wiele zagadnień ma charakter interdyscyplinarny.

WSKiP realizuje wsparcie w postaci:

  • publikacji naukowych i popularnonaukowych idących w ślad za odpowiednimi badaniami;
  • w postaci referatów na konferencjach, sympozjach i seminariach;
  • w postaci udziału pracowników w badaniach ewaluacyjnych i rozwojowych prowadzonych przez inne podmioty (PARPA, Fundacje, Stowarzyszenia);
  • udziału pracowników w pracach podmiotów samorządowych, szkół;

Charakterystyka wpływu społecznego

Programy profilaktyczne oparte na wiedzy (evidence-based/science-based) – badania, szkolenia, wsparcie, kursy, udział w zespołach badawczych.
Pracownia Profilaktyki Problemowej ISPP WSKiP sprawuje opiekę i prowadzi badania (np. ewaluacyjne) oraz doskonali niżej wymienione programy profilaktyczne.

  1. Program profilaktyczny „Debata” (znajduje się na krajowej liście programów rekomendowanych, zajmuje jedno z czołowych miejsc pod względem zastosowań w kraju – 4 miejsce pod względem liczby uczestników, przynajmniej 170 gmin stosuje wg oficjalnych wykazów – patrz zestawienia KBdsPN i PARPA, przynajmniej 50 tysięcy uczestników rocznie). Udział WSKiP w szkoleniu kadry do realizacji – wyłączność w kraju, kilkadziesiąt osób rocznie / każda z nich multiplikuje program (system kaskadowy) + bieżąca informacja o programie.
  2. Program profilaktyczny „Dżungla”. Z woli autora znajduje się w domenie publicznej, przeznaczony dla rodziców uczniów, do wykorzystania w szkołach. Oparty na publikacji z roku 2016.
  3. Program profilaktyczny “ARS czyli jak dbać o miłość” przeznaczony dla młodzieży starszej w wieku prokreacyjnym na temat nadużywania alkoholu, palenia tytoniu i używania narkotyków w czasie ciąży i karmienia – profilaktyka FAS. Znajduje się na liście ogólnokrajowej programów rekomendowanych. Ostatnie klasy szkół ponadgimnazjalnych, projekt polsko – szwajcarski. Realizowany w ½ wszystkich szkół ponadgimnazjalnych w Polsce. We współpracy z Głównym Inspektorem Sanitarnym.

    Nasze badania docierają do grup dotychczas pomijanych i wykluczonych społecznie

  4. Program „Korekta” w zastosowaniu do pracy z młodzieżą z grupy podwyższonego ryzyka i dorosłych. Dotyczy prewencji nadużywania alkoholu. Jest systematycznie stosowany w kształceniu studentów WSKiP (kadetów i podyplomowych – ponad 600 osób rocznie). Program ten jest również realizowany w formule krótkiej interwencji profilaktycznej co pozwala na zastosowanie różnorodnych środków zapobiegawczych zmieniających normy środowiskowe tych służb w kierunku trzeźwości [S9].

    Nasze badania poprawiły wyniki zdrowotne społeczeństwa dzięki elastycznemu dostosowaniu do zmian społecznych

  5. Udział w kilku zespołach badawczych dokonujących ewaluacji programów profilaktycznych i całego systemu profilaktyki w Polsce:
  1. Fundacja Masz Szansę w Lublinie – wydany drukiem raport z badań ewaluacji systemu profilaktyki w Polsce. Wnioski i rekomendacje dla MEN i Ministerstwa Zdrowia.
  2. Fundacja Poza Schematami: udział – konsultacje w konstrukcji nowego programu profilaktycznego „Dobry Start” dla dorosłych.

Pozostałe informacje

Opisane powyżej badania przyczyniły się ponadto do:

  • wzmacnianie więzi społecznych,
  • wzrost świadomości publicznej,
  • zmiana sposobu myślenia,
  • zwiększenie dostępu dla tych, którzy do tej pory byli wykluczeni,
  • pogłębienie dostarczanej wiedzy,
  • zwiększenie zaangażowania władz lokalnych, centralnych, kościelnych,
  • przełożenie na legislację krajową.

Dowody wkładu działalności naukowej